NIEUWEWEGENGGZENOPVANG

Alie Weerman: ‘Erkenning ervaringsdeskundigheid is een winst, maar heeft ook valkuilen’

Studenten werden lang opgeleid in ‘professionele distantie’: in de zorg en de sociale sector vertel je niet je eigen verhaal. Alie Weerman – zelf jarenlang worstelend met depressies en met een diagnose ADHD – vond echter dat eigen ervaringen in hulprelaties juist een meerwaarde kunnen hebben. Met haar proefschrift Ervaringsdeskundige zorg- en dienstverleners.
Stigma, verslaving en existentiële transformatie gaf Weerman in 2016 een wetenschappelijke basis aan de stelling dat persoonlijke ervaringen met ernstig lijden, geweld, onrecht en onmacht een bijzondere en waardevolle kennisbron vormen, gelijkwaardig aan professionele kennis.

‘Alleen ervaringsdeskundigen hebben kennis van existentiële aspecten van leven met verslaving of een psychische stoornis die het vermogen tot zelf regie aantasten. Zij begrijpen wat stigma en schaamte zijn, hoe het is om ervaringen te hebben waar je niet gemakkelijk over praat en hoe incompetentie en onmacht voelen. Zij zijn niet per se betere hulpverleners, ondersteuners of social workers, maar kunnen wel de leefwereld van cliënten nadrukkelijker en voelbaarder in de zorg brengen. Ervaringsdeskundige professionals kunnen hoop bieden.’

Erkenning

In het veld heeft ervaringsdeskundigheid eveneens een grote vlucht genomen. Alie Weerman: ‘Overal neemt men ervaringsdeskundigen aan, in allerlei rollen. Het is niet meer weg te denken in de ggz, verslavingszorg, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. Ervaringsdeskundigheid is als beroep erkend is door de NZA. Het Trimbos Instituut maakt een landelijk leerplan voor ervaringsdeskundigen. Daarin worden eisen geformuleerd die we stellen aan opleiding en beroep. ‘De eigen ervaring met lijden, uitsluiting en stoornissen, die vroeger expliciet moest worden uitgesloten van de beroepsrol, wordt nu expliciet ingesloten’, aldus Weerman.

Valkuilen

Alie Weerman vindt de erkenning winst, maar waarschuwt voor valkuilen:

  • We moeten ervoor waken dat ervaringsdeskundigheid haar emancipatoire kracht verliest. Ervaringsdeskundigen vormen steeds meer zelf een systeemwereld.
  • Het vermogen dicht bij een cliënt te komen kan ook een valkuil zijn. ‘Hulpverleners met ervaringsdeskundigheid kunnen het stigma “cliënt” helpen omzetten tot een teken van bemoediging voor anderen. De trots van ervaringsdeskundige professionals kan echter tegelijkertijd leiden tot extra schaamte bij cliënten die het nog niet lukt op te staan en dezelfde prestatie te leveren als hun voormalige lotgenoot.
  • Ervaringsdeskundigen kunnen gebruikt worden om kwetsbare mensen voor te houden dat zij, evenals hun geschoolde lotgenoten, eigen kracht moeten inzetten. Hierdoor blijven zij mogelijk verstoken van noodzakelijke professionele hulp.
  • Ervaringsdeskundige professionals zijn het levende bewijs van inclusie in de systeemwereld, vindt Weerman, maar accentueren ook het verschil met de cliënt tegenover hen. ‘Dat kan leiden tot een nieuwe vorm van uitsluiting.’
  • Ook kunnen ervaringsdeskundige hulpverleners zelf te maken krijgen met nieuwe stigmatisering, bijvoorbeeld als zij een terugval krijgen.

Geen apart beroep

Weerman is geen voorstander van ervaringsdeskundige als afzonderlijk beroep. ‘Ervaringsdeskundigheid moet men niet als losse deskundigheid inzetten, maar inbedden in andere competenties. Een van m’n studenten stelde dat ervaringsdeskundige niet als zelfstandig maar als bijvoeglijk naamwoord moet fungeren. Daar ben ik het mee eens. Na afstuderen met de specialisatie ervaringsdeskundigheid ben je ervaringsdeskundig begeleider, sociaal werker of onderzoeker. Studenten met ervaringskennis leren immers ook gewoon het vak van begeleider, sociaal werker en hulpverlener.’

De missie waarmee zij begon, was gericht op het creëren van ruimte voor studenten die ‘incompetent’ zouden zijn, zich schamen, gestigmatiseerd zijn en ervaring hebben met ontwrichting. Ervaringsdeskundigen moeten geen nieuw machtsbolwerk vormen dat hun “ongeschoolde lotgenoten” uitsluit en marginaliseert.’

Alie Weerman gaf in 2016 bij Astare een Werf20 de lezing ‘Ervaringsdeskundige óf zorgprofessional. Een onnodige scheiding.’
Ervaringsdeskundigheid heeft zich losgemaakt van de andere professionele rollen. De rol van ervaringsdeskundige, de rol van wetenschapper en de rol van professionele hulpverlener. In de praktijk zijn deze verschillenden soorten van kennis gesplitst over meerdere personen en rollen. En dit gaat ten koste van de ervaringsdeskundigheid volgens Weerman. Een aparte rol als ervaringsdeskundige vind ze geen goed idee. ‘Waarom zouden deze rollen niet in 1 persoon aanwezig kunnen zijn, in meer of mindere mate. Je kan ook onderzoeker zijn én ggz psycholoog én zelf een opname hebben gehad.’

Bron: Movisie

Meer weten


Geplaatst op: 7 augustus 2017
Laatst gewijzigd op: 7 augustus 2017