NIEUWEWEGENGGZENOPVANG

De aanpak bij de Boerderij: Stilstand is winst

Bewoners van de Boerderij wonen er bijna allemaal langer dan waar ze daarvoor ook hebben gewoond. Vaak zwervend op straat en van tijdelijke slaapplaats naar tijdelijke slaapplaats. Daarnaast vervallen ze minder snel in crimineel gedrag. Dat blijkt uit het feit dat ze minder vaak met justitie in aanraking komen.

Dit artikel is deel 2 van een drieluik over de Boerderij en de stappen die hier gezet zijn in het kader van deelname aan het prorgamma Nieuwe wegen ggz en opvang. Lees ook deel 1. De Boerderij: Activatie van cliënten vraagt om structurele, activerende begeleiding en in deel 3. de bijbehorende casuïstiek van 2 bewoners van de Boerderij

Bij de Boerderij is in zekere zin sprake van pappen en nathouden: mensen worden hier niet per se ‘beter’. Wat beoogt ggz en opvang eigenlijk? Herstellen en beter worden, legt coördinator Gerry Cornelissen uit. Maar ‘herstellen’ is ook een thuis vinden. Het menselijk contact herstellen, tot rust komen, zo je wilt. Met de Boerderij wil hij in eerste instantie een ‘thuis’ zijn. Een plek waar mag worden gebruikt; een plek om tot rust te komen. Relatieve rust, want er heerst soms een gespannen sfeer, een sfeer die ook wel eens tot uitbarsting komt. De frustratietolerantie is laag en het lontje kort. Op de vraag of het voor met name de vrouwelijke huismeesters geen gevaarlijke situatie is, antwoordt Gerry van niet. Een vrouw in het gezelschap draagt veelal bij aan het idee van een thuis. De vrouwen worden zelfs in bescherming genomen door bewoners als een ander agressief is.

Begeleiding en behandeling staan los

Waarin de Boerderij zich onderscheidt, is niet alleen dat bewoners er mogen gebruiken. Er is daarnaast minder druk op het ondergaan van een behandeling. Begeleiding (de Boerderij) en behandeling (Forensisch ACT) zijn hier meer losgezongen dan tegenwoordig gebruikelijk is.

Dat heeft wel een geschiedenis. Bij de start van de Boerderij was het anders. Het Forensisch ACT-team dat elders op het terrein van de Boerderij gehuisvest was, had toen zeker meerwaarde, zegt Gerry. Het gevaarlijkste gedrag is erdoor afgenomen. Maar wat daarna komt: begeleiding naar zelfstandig wonen, dat is voor de meeste bewoners een brug te ver. Dat is echter wel het doel van Forensisch ACT-teams. Zie daar de impasse die op een gegeven moment onstond. Gerry: “Als pappen en nathouden voor de meeste bewoners de uitdaging is, voor wie stilstand vooruitgang betekent, dan is er op een gegeven moment geen uitdaging  meer voor medewerkers.”

Waar Forensisch ACT-teams in het algemeen de cliënt in zijn eigen omgeving zoveel mogelijk ondersteuning bieden, is die ‘eigen omgeving’ voor bewoners van de Boerderij te bedreigend, te veel omgeven met mogelijkheden om te mislukken. (Lees ook: Casuïstiek de Boerderij ). De geboden ondersteuning van Forensisch ACT-teams is bovendien niet of zelfs nooit voldoende voor de bewoners van de Boerderij. De problemen waarmee deze bewoners kampen zitten op het vlak van existentiële behoeften waarin nauwelijks is te voorzien: liefde, veiligheid, en het tegengaan van eenzaamheid. Het gebrek aan liefde en veiligheid zijn in een zelfstandige woonsituatie te bedreigend; eenzaamheid ligt continu op de loer, met een vanzelfsprekend vervolg naar het gebruiken van middelen.

Gangbare behandeling onverenigbaar

Daarnaast is de wijze van behandelen in essentie onverenigbaar met de bewoners van de Boerderij. Forensisch ACT-teams sturen bij crisis eerst op gedrag. Gewelddadig gedrag betekent eerst een herstelgesprek. Dat is ook de gangbare aanpak onder andere hulpverleners: gewenst gedrag wordt beloond en ongewenst gedrag leidt tot afwijzing van hulp.

Agressie betekent dan ook dat je geen hulp krijgt, maar houd je je aan de regels, dan word je geholpen. En dat is een groot probleem voor een groot deel van de chronische cliënten in de ggz en opvang, zegt Gerry en dus ook voor de bewoners van de boerderij. De reden immers dat zij op straat zijn beland, is dat zij niet in staat zijn zich te houden aan regels en gewenst gedrag.

Anders gezegd: je eist van mensen die zich niet aan regels en maatschappelijke mores kunnen houden om zich aan regels te houden, anders help je ze niet. Zie daar de populatie van de Boerderij: mensen die overal zijn weggestuurd omdat ze zich niet aan regels houden, voor wie van iedere hulpverlening opnieuw een teleurstellende ervaring te verwachten is. Omdat de problemen die eronder liggen nauwelijks opgelost kunnen worden.

Wat biedt soelaas?

Hoe gaat Gerry te werk? Een voorbeeld: een bewoner heeft een stoel door een ruit gegooid. De arts van het Forensisch ACT-team wil hem (dus) niet spreken. Hier is immers sprake van agressie en die moet niet beloond worden met aandacht of een pilletje. Op zo’n moment spreekt Gerry de bewoner er niet op aan, maar stelt voor om samen op te ruimen. “Ik pakte de stoel op en ging zitten wachten tot hij kwam helpen.”

In plaats van afwijzen van het gedrag (en niet van de persoon), komt er eerst een soort verantwoordelijkheid nemen voor de daad voor in de plaats. Later in de tijd, een dag daarna bijvoorbeeld, ontstaat dan alsnog de mogelijkheid om te praten over wat er is gebeurd. Het ‘herstelgesprek’ volgt dus wel, benadrukt Gerry, maar later in de tijd. Eigenlijk, zegt hij, labelen wij een crisis positiever dan meestal gebeurt. “Elke schuring is een kans om wat te gaan doen. Is een kans om te praten over een alternatief voor het eerdere handelen.”

Gerry: “Als hij mij komt helpen met het opruimen van het glas, dan is dat al een enorme stap. Daarmee erkent hij dat hij weet wat er is gebeurd en dat het moet worden opgelost. Oplossen dus, zonder straf of andere consequenties. Op een later moment zoek ik naar ruimte om het erover te hebben, om te praten over wat er is gebeurd.” Het gaat in essentie om contact maken, dat er iemand luistert, legt hij uit. Voor Gerry Cornelissen is stilstand dus winst, in plaats van achteruitgang. Want stilstand betekent dat de achteruitgang is gestopt en dat is soms het hoogst haalbare, maar daarom niet minder betekenisvol.

En nu?

Betekent dit dat cliënt en begeleiders tevreden zijn? Dat dit het is? Nee, zegt Gerry. Tevreden zijn ze hier nooit, bij de Boerderij, ook dat is inherent aan de bewoners en de problematiek. Er is niet altijd voldoende zelfinzicht en dat kan men zich ook niet veroorloven. “Wie tot zich door laat dringen dat er een soms flink deel ‘eigen schuld’ zit bij de ontstane situatie, zit met een ondraaglijk besef opgescheept.”

En dus, besluit Gerry, moet je altijd op zoek naar waar er een mogelijkheid tot groei of ontwikkeling zit. Hoe klein ook. Af en toe is er een bewoner die het inderdaad lukt om een extra stap te zetten; voor wie niet stilstand het eindstation is, maar voor wie groei mogelijk is. Voor zo iemand kan een programma als Nieuwe wegen ggz en opvang het verschil maken. (Lees ook: Casuïstiek de Boerderij ) Maar: een bewoner die op den duur minder excessief gedrag vertoont, die meer mogelijkheden ontwikkelt om te reageren op situaties, dat is net zo goed winst bij de Boerderij.

Artikel geschreven door: Ellen Kleverlaan

Meer weten

Resultaten De Boerderij – nieuwe vormen van participatie
De Boerderij heeft haar project binnen Nieuwe wegen ggz en opvang inmiddels afgerond. Lees meer over de resultaten van het project in de Factsheet van het samenwerkingsverband.

Geplaatst op: 17 april 2018
Laatst gewijzigd op: 18 april 2018