NIEUWEWEGENGGZENOPVANG

Je kunt niet zaaien zonder de grond te bewerken

Kwetsbare cliënten van de ggz en de maatschappelijke opvang een plek in de wijk geven lukt alleen als alle partijen die een rol spelen in dit proces met elkaar samenwerken. In de regio Oss/Veghel is hiervoor een vruchtbare voedingsbodem gelegd. Nu is de tijd rijp om die grond te bewerken.

Alle oplossingen die je kunt bedenken om de kwetsbare burger een volwaardige plaats te geven in de buurt zijn netwerkoplossingen. Dit uitgangspunt hadden Jan Wagenberg (zorgmanager ggz in de wijk bij Ggz Oost Brabant) en Herbert Alofs (stafmedewerker maatschappelijke opvang van het Verdihuis) direct helder voor ogen toen zij in het kader van het programma Nieuwe wegen ggz en opvang de vraag kregen of ze gezamenlijk nieuwe wegen konden vinden om kwetsbare mensen te ondersteunen. Het uitgangspunt hierbij moet zijn de eigen regie van de cliënt te vergroten. Het initiatief om met die vraag aan de slag te gaan is op bestuursniveau begonnen, maar Wagenberg en Alofs hebben van hun beide besturen de vrijheid en de ruimte gekregen om aan de slag te gaan. De bestuurders willen op de hoogte blijven, maar voelen geen behoefte om op detailniveau alle stappen te kennen of sturend op te treden.

Naar buiten gericht

Het besef dat iedere oplossing voor de cliënt een netwerkoplossing dient te zijn, leidde ertoe dat al snel meerdere partijen bij het traject werden betrokken. Het thema dat Wagenberg en Alofs besloten te kiezen – wonen – vraagt daar ook om. Hierin stappen zetten die de positie van de kwetsbare burger structureel versterken, lukt alleen met betrokkenheid van gemeenten, woningcorporaties, wijkteams en ervaringsdeskundigen. Wagenberg: ‘Nu wonen veel mensen in de ggz beschermd en deze mensen hebben behoefte om meer zelfstandig te wonen in de wijk en gewoon mee te doen. Om dat praktisch aan te pakken moet je naar buiten gericht zijn. Het gaat om mensen die een bepaalde kwetsbaarheid hebben en die samen met mensen in de wijk handvatten vinden om zich meer onafhankelijk te kunnen opstellen. Dus is het een uitdaging voor de ggz en maatschappelijke opvang om samen met deze mensen te kijken hoe zij het best kunnen functioneren in de wijk, en hun kracht en kwaliteiten voor deze wijk kunnen inzetten.’

Belangrijk om te beseffen hierin is dat de cliënten van de ggz en maatschappelijke opvang er zelf niet altijd op zitten te wachten om weer hun plaats in te nemen in de wijk, omdat het een spannende toekomst voor ze is en omdat ze niet weten hoe de mensen in de wijk op hen zullen reageren. ‘Het is daarom zaak de wijken te leren kennen: de cultuur, het klimaat dat er heerst, maar ook de kracht en de verbindende factoren ervan’, zegt Alofs. ‘Die kennis biedt een ingang voor ggz en maatschappelijke opvang om daarop aan te sluiten. Dat is veel werk gebleken. Niet alleen om die wijken te leren kennen trouwens, maar ook om een beeld te krijgen van hoe de mensen in die wijken iets kunnen betekenen om een rol te spelen voor de cliënten van de ggz en de maatschappelijke opvang.’

Resultaten ‘Beschermd wonen in de wijk vanuit een integraal en creatief perspectief’
‘Beschermd wonen in de wijk vanuit een integraal en creatief perspectief’ heeft haar project binnen Nieuwe wegen ggz en opvang inmiddels afgerond. Lees meer over de resultaten van het project op de deenemerspagina

Voorbeeldwijk

Als voorbeeldwijk werd gekozen voor De Leest in Veghel, een typische wijk waar al veel mensen met ggz-problematiek wonen, wel zelfstandig maar soms onder kommervolle omstandigheden. Een wijk met tamelijk veel eigen woningen, maar ook wel veel eigen woningen die slecht onderhouden worden, zonder dat daardoor een gemeenschappelijk buurtgevoel ontstaat om de buurt een lift te geven. Maatschappelijke opvang heeft daar geen cliënten, maar daarom gaat het ook niet. Het doel is in kaart te brengen hoe zo’n wijk functioneert en bij de plannen kan worden betrokken.

Het toeval wilde dat de provincie in die tijd net een start maakte met de veerkracht dialogen, gericht op het inclusievermogen van wijken. ‘Dat uitgangspunt was wat breder van opzet dan wat wij willen’, zegt Wagenberg, ‘maar we zagen er wel een maner in om in beeld te komen bij die wijk.’ Dus werden gesprekken met de provincie gestart. Ook het onderzoeks- en adviesinstituut PON (Provincie Opbouworgaan Noord-Brabant) werd uitgenodigd, omdat die de veerkracht methodiek had ontwikkeld om van vraagstelling naar concrete actie te komen. ‘Een methodiek die goed bruikbaar kon zijn om de actie in burgers naar boven te halen’, zegt Wagenberg.

Besloten werd zoveel mogelijk inwoners van De Leest te bereiken met een enquête, deels via verspreiding in de brievenbus, en deels ook ter plekke in te vullen door gewoon bij mensen aan te bellen. Alofs: ‘Hiervoor zijn we met 25 mensen de wijk ingegaan, 1.100 huizen en bij ieder vierde of vijfde huis aanbellen en vragen of we de enquête mochten doen. Dit leidde tot 146 ingevulde lijsten.’ Een brede vragenlijst over onderwerpen als duurzaamheid in de wijk, eenzaamheid en de vraag wat meedoen is. De uitkomsten vormden de basis voor een veerkracht bijeenkomst. Wagenberg: ‘Op die bijeenkomst kwamen 25 inwoners van De Leest af. Aan de zes tafels waarin we hen indeelden om over de thema’s uit de enquête te spreken met elkaar zagen we een enorme dynamiek ontstaan. Het werkte, en dat dit lukte kwam omdat iedereen de ruimte kreeg om aan het woord te komen en oplossingen aan te dragen. Dat was nodig, want je kunt niet zaaien zonder de grond te bewerken.’ Die thema’s waren: groenvoorziening (hoe kan groenonderhoud in de wijk worden ingezet om sociale samenhang te versterken), eenzaamheid (wat kunnen de bewoners betekenen voor eenzame mensen), duurzaamheid (hoe kan De Leest een meer duurzame wijk worden), meedoen is belangrijk en speelvoorzieningen.

“Verbinding tussen partijen creëerde het effect van: we moeten iets voor deze wijk gaan betekenen. Ze ontdekten dat ze allemaal afhankelijk zijn van elkaar als ze het goed willen doen voor de doelgroep waarom het gaat.”

Veerkracht vlogger speelt dialoogspel in wijk De Leest Veghel

Terug naar de kern

Het lag voor de hand dat er mensen zouden zijn die zouden zeggen: “Daar is de gemeente toch verantwoordelijk voor” en dat gebeurde dus ook. ‘Daarom is het nu in vervolg op die veerkracht bijeenkomst zaak om de burgers in kaart te brengen die iets willen betekenen om kwetsbare mensen een plaats te geven in hun buurt en hen te laten participeren in de verdere ideeontwikkeling’, zegt Wagenberg. ‘Na de verkenning die in de afgelopen periode heeft plaatsgevonden moet de actie nu immers weer terug naar de kern: de kwetsbare cliënt van de ggz en de maatschappelijke opvang die een plek in de wijk verdient.’

Alofs vult aan: ‘De grote winst die we in de afgelopen periode hebben geboekt is dat we dit nu niet meer doen als aanbieders, maar als keten. ‘Daarom was het ook zo belangrijk om de tijd te nemen om die keten te laten ontstaan. De verkenning en verbinding moesten de ruimte krijgen, want die vormen het fundament voor de ontwikkeling van de toekomst. De veerkracht dialoog en de enquête hebben daarvoor een goede basis gelegd.’ Wat ook hielp, was de beslissing om met alle inmiddels betrokken partijen zonder agenda door de wijk te gaan wandelen. Wagenberg: ‘Dit zorgde voor de verbinding tussen die partijen en creëerde het effect van: we moeten iets voor deze wijk gaan betekenen. Ze ontdekten dat ze allemaal afhankelijk zijn van elkaar als ze het goed willen doen voor de doelgroep waarom het gaat.’

Verse start

Wagenberg en Alofs kenden elkaar aan de start van het proces nog niet. ‘Dat is een belangrijk pluspunt gebleken’, zegt de laatste ‘Het geeft je de mogelijkheid om elkaar vers – zonder geschiedenis – te ontmoeten in een creatieve uitdaging. Het neemt de afstand weg en geeft inzicht in elkaars cultuur en cliëntengroep. Voor ons beiden was direct duidelijk dat we de gezamenlijke opdracht hadden iets te betekenen voor onze cliënten.’ De eerste essentiële stappen daarin zijn nu gezet en de keten die het proces verder kan brengen is gevormd. In het vervolgproces zullen onder andere de ervaringsdeskundigen en duidelijke rol blijven spelen, omdat zij kunnen bijdragen om het stigma te doorbreken dat hangt rond de kwetsbare burger.

Door Frank van Wijck

Meer weten


Geplaatst op: 9 april 2018
Laatst gewijzigd op: 8 mei 2018