NIEUWEWEGENGGZENOPVANG

Perspectief op opleiding en werk: Spreekuur werk en opleiding voor cliënten PsyQ.

Voor cliënten met psychische aandoeningen is (weer) werken of een opleiding (ver)volgen niet vanzelfsprekend. PsyQ Zaandam en Odibaan hebben daarom de handen ineengeslagen om cliënten de juiste ondersteuning te kunnen bieden. De kern van de aanpak: het organiseren van een spreekuur voor cliënten van PsyQ met een jobcoach van Odibaan. Om zo tijdens de behandeling de cliënten ondersteuning voor opleidings- en werkvragen te bieden.

Nieuwe wegen ggz en opvang
Het samenwerkingsverband tussen PsyQ en Odibaan ‘Perspectief op opleiding en werk’ neemt deel aan het programma Nieuwe wegen ggz en opvang. De samenwerkende organisaties hadden als startidee om gezamenlijke gesprekken te houden met cliënten van PSyQ met aanhoudende psychische aandoeningen. Beide partijen zien het als een uitdaging om gezamenlijk – mogelijk later met andere partijen – tot een aanpak te komen die tot resultaten leidt.

Het Spreekuur

Het spreekuur is gericht op (vaardigheden die nodig zijn voor) perspectief op opleiding en werk en de verkenning van wat nodig is om dat perspectief te vergroten. De trekkers van dit samenwerkingsinitiatief, Jaco Wineke en Eric van der eerden (resp. PsyQ en Odibaan) begonnen hieraan als ware pioniers, en wilden al doende te leren, een aanpak die heel goed bij deze initiatiefnemers past.

De kern van de aanpak is een laagdrempelig spreekuur voor cliënten van PsyQ ingevuld door een jobcoach van Odibaan. Laagdrempelig wil o.a. zeggen dat het spreekuur op de locatie van PsyQ zelf aangeboden wordt; en dat er geen expliciete instroomcriteria benoemd zijn, behalve uiteraard een interesse of instemming met de verwijzende behandelaar en de cliënt om het gesprek aan te gaan. De jobcoach van Odibaan gebruikt bestaande methodieken, zoals het Individuele Plaatsing en Steun model.

Het resultaat

Sinds de start in september 2016 zijn  zo’n 80 aanmeldingen gerealiseerd. Dat wil zeggen: behandelaren van PsyQ hebben 80 keer iemand naar het spreekuur verwezen. Deze gesprekken hebben ook  daadwerkelijk plaatsgevonden. Er is ongeveer wekelijks een aanmelding.

35 trajecten zijn gestart. In bijna alle gevallen betrof dat een traject naar werk of opleiding. Vaak waren dat WMO trajecten: wekelijkse gesprekken, in looptijd variërend van één tot twee jaar. In het algemeen willen mensen weer wat  gaan doen, meestal is het betaald werk wat men zoekt, al dan niet via opleiding. In 6 gevallen startte een relatief kortdurend adviestraject van gemiddeld ongeveer drie gesprekken. Dan ging het bijvoorbeeld om een studente die vastgelopen was met een afstudeerproject, waarbij enkele coachende gesprekken haar hielpen een en ander weer op te pakken. De meerderheid van de trajecten loopt nog. Er zijn inmiddels vijf trajecten afgerond.

Zes positieve functies van het Spreekuur

Voor veel individuele cliënten pakt het spreekuur positief uit. Uit de interviews en voortgangsgesprekken kwamen zes positieve functies van het spreekuur naar voren.

  1. Een vijftal deelnemers vond werk of ging een opleiding volgen. Voor een aantal cliënten is het spreekuur dus een daadwerkelijke opstap naar werk of opleiding geweest.
  2. Verschillende deelnemers aan het spreekuur kregen meer inzicht in hun mogelijkheden op de arbeids- en opleidingsmarkt, en de consequenties voor het inkomen. Voor sommige mensen brengt het rust dat zij overzicht krijgen over de consequenties voor uitkering en degelijke, inclusief de mogelijkheden die er zijn om met werk / opleiding te experimenteren.
  3. Veel spreekuur klanten gingen anders denken over werk en opleiding. Zij kregen een ander of een nieuw inzicht met betrekking tot de eigen wensen, ambities, mogelijkheden op die gebieden. Voor hen werkte de aanpak “verfrissend”.
Een andere kijk gekregen
Een man van 60 bijvoorbeeld wilde een eigen onderneming starten en was daar zeer op gefocust. Hij kreeg daar echter andere gedachten over, na gesprekken met een jobcoach volgend op kennismaking in op het Spreekuur. Betrokkene was onder andere aan de slag gegaan met ‘huiswerkopdrachten’ zoals op bezoek gaan bij drie bedrijven om een indruk te krijgen. Na bedacht te hebben welke specifieke onderneming hij wilde starten (pedicuur), werd serieus werk gemaakt van zaken als een businessplan opstellen en het ondersteunen daarbij. Gaandeweg dit proces stelde betrokkene juist diens ambities bij. Met meer plezier en voldoening is hij het vrijwilligerswerk blijven doen dat hij al deed.
  1. Een deel van de behandelaren kreeg een andere kijk op hun werk. In beginsel zien zij het als hun taak als professionals om de cliënten te helpen de ziekte onder controle te krijgen. En participatie, herstel en gezondheid zijn zaken die de cliënt op eigen houtje moet oppakken, en waar eventueel anderen bij ondersteunen. Door de spreekuurpilot gingen zij meer het verband zien tussen symptomen bestrijden en het managen van de problematische kant enerzijds en anderzijds het faciliteren en ondersteunen van vragen op andere levensdomeinen, oftewel de meer ‘positieve’ aspecten van inclusie.
  2. Professionals ervaren meer het belang van het betrekken van behandeling op andere levensterreinen en andersom.. Zij zagen bijvoorbeeld met eigen ogen dat door het oppakken van werk bij sommige cliënten de symptomen ook grotendeels onder controle kwamen. Of merkten ze dat de door cliënten gevoelde noodzaak van behandeling toenam door de aandacht voor werk en opleiding.

De ‘derde categorie’ vormen cliënten bij wie weliswaar geen symptoomvermindering te zien is, maar bij wie wel het zelfinzicht toenam. En dat is toch winst.

  1. Behandelaren gingen breder kijken dan alleen de focus op de aandoening. Als iemand achterdochtig is, dan heeft dat ook consequenties op het werk of op school of andere settings waarin cliënten participeren. Bijvoorbeeld in werksituaties kunnen cliënten ook zaken – zoals gedachten anders leren framen – oefenen die ten goede komen aan de behandeling. Dat heeft de kwaliteit van de behandeling verbeterd.

Nieuwe uitdagingen

Terugkerende aspecten die nog beter kunnen zijn:

  • Met name voor de doelgroep mensen met persoonlijkheidsproblematiek is het goed inzetten van vervolgtrajecten na de eerste kennismaking(sgesprekken) een grote uitdaging – dit is nog grotendeels onontgonnen terrein.
  • Het is niet duidelijk of en in hoeverre ontstane inzichten bijvoorbeeld bij de behandelaren ook echt doorgezet worden in de therapie. Monitoring en evaluatie zouden hier meer licht kunnen werpen.
  • Er zou meer contact mogen zijn tussen (behandelaren van) PsyQ en (medewerkers van) Odibaan. Bijvoorbeeld klinische lessen vanuit PsyQ. Maar ook  driegesprekken tussen behandelaar jobcoach en cliënt.
  • Financiering van vervolgtraject is een algemeen probleem. De mogelijkheden voor jobcoaching en  activeringstrajecten zijn beperkt. Een probleem op zich is dat vaak zes tot acht gesprekken nodig zijn voordat een reëel en duidelijk traject gestart kan worden, dat is gebaseerd op een concrete wens van betrokkene en op een inschatting van de mogelijkheden van een ondersteuningsvorm. Financiering is daarvoor nu geregeld onder het label geïndividualiseerde inloop. Ook duurt het vaak lang voordat een aanvraag voor financiering wordt goedgekeurd.

Nog meer samenwerking

De beide projectleiders zien continuering met vertrouwen tegemoet. ‘Dit idee is zo goed dat het zijn weg gaat vinden.’ Komende periode wordt meer samenwerking en afstemming gezocht met andere partijen, zoals het wijkteam.

Verslag door themacoördinator Harry Michon.
Geschreven op basis van o.a. voortgangsgesprekken met de projectleiders Jaco Wineke (PsyQ) , Eric van der Eerden (Odibaan).

Meer weten


Geplaatst op: 21 maart 2018
Laatst gewijzigd op: 23 maart 2018