NIEUWEWEGENGGZENOPVANG

Unieke samenwerking in regio Lekstroom om mensen weer op de rails te krijgen

In de regio Lekstroom wordt alles op alles gezet om inwoners die in de problemen komen weer zo snel mogelijk op de rails te krijgen. Stichting de Tussenvoorziening speelt hierin een cruciale rol: in een gecoördineerde aanpak met gemeenten en woningbouwcorporaties is het in 2017 daadwerkelijk gelukt om een aantal uitzettingen te voorkomen. Pure winst, financieel want een preventietraject kost veel minder geld. Maar ook pure winst voor de cliënt en de samenleving.

Wie vijf jaar geleden in de regio Lekstroom de gordijnen dichttrok en enveloppen ongeopend liet, kon zomaar tien jaar van zijn leven kwijtraken. ‘Zo iemand werd dakloos’, zegt Marije Kohler, kwartiermaker regio Lekstroom bij Stichting de Tussenvoorziening. ‘En dan werd gezegd: vervelend voor je, en dat was het dan. Zo iemand reed dan met de tram zwart naar Utrecht om zich bij het loket aan te melden voor een daklozenuitkering en een postbusadres. Hij moest verplicht negentien nachten per maand in de opvang verblijven om zijn uitkering te behouden en moest zich iedere donderdag melden. Als hij geluk had, kwam er een keer een plaatsje vrij bij de Tussenvoorziening of het Leger des Heils en dan werd zo iemand ergens geplaatst, waarbij geen rekening werd gehouden met zijn vertrouwde sociale context. Dan was je inmiddels al een paar jaar verder. Uiteindelijk ontstond dan wel een uitstroommogelijkheid, maar alleen in Utrecht. Als die persoon weer wilde terugkeren naar zijn vertrouwde woonomgeving, dan kon dat pas als een regeling was getroffen met alle schuldeisers.’

Video – Tussenvoorziening team Lekstroom: Dakloosheid voorkomen door regionale samenwerking

Direct aan de bel trekken

Nu ziet de wereld er voor zo’n onfortuinlijke inwoner van de Lekstroom regio heel anders uit. ‘De woningbouwcorporatie meldt dit bij het sociaal team, dat Team Lekstroom inschakelt voordat woninguitzetting aan de orde is en dan gaan we met instemming van het sociaal team met een combinatie van een financieel hulpverlener en een psychosociaal woonbegeleider naar zo iemand toe’, zegt Kohler. Ook als het een zorgmijder betreft? ‘Ook dan lukt het heel vaak toch om binnen te komen’, zegt Katya Zwarter, kwartiermaker regio Lekstroom en intervisor, begeleider wonen en financiën Team Lekstroom, ‘al moeten we er soms wel voor omdenken om dat eerste doel te bereiken. Ik herinner me een geval waarbij we op de negende verdieping op een galerij stonden en ik erachter kwam dar Marije hoogtevrees had. Ik belde toen aan bij de vrouw voor wie we kwamen en riep: “Ik heb uw hulp nodig”. Die omkering hielp. Ze liet ons binnen en zo konden we in gesprek komen.’

Kohler: ‘Ik herinner me ook het geval van een jonge man die absoluut niet meer in zijn woning wilde. Hij werd daar depressief in zijn eentje. Ik heb toen voor hem geregeld dat hij zijn huur kon opzeggen en zijn sleutels kon inleveren. De woningbouwcorporatie zei: “Ja maar dan raakt hij zijn huis kwijt”, maar dat wilde die jongeman dus juist. Daarna konden we het gesprek aangaan.’

Dagblad Trouw tekende het geval op van Agnes, die niet in de gaten had dat haar inwonende zoon drugsverslaafd was en al haar geld voor zijn verslaving gebruikte. Ook het abonnementsgeld voor haar inschrijving bij Woningnet. ‘Toen ze op straat kwam te staan, stond ze al negentien jaar ingeschreven bij Woningnet’, vertelt Zwarter. ‘maar de zoon bleek dat abonnement al drie jaar niet meer betaald te hebben zodat ze er geen recht meer op kon doen gelden. Dan kun je het systeem in duiken, maar je kunt ook samen met die vrouw een brief schrijven naar Woningnet om de bijzondere situatie uit te leggen. Dat laatste deden we – je moet problemen altijd samen met de cliënt oplossen, het zijn vaak mensen met een groot vertrouwensprobleem – en wat bleek? Er was een overkoepelend orgaan dat in zulke uitzonderlijke gevallen kan regelen dat die inschrijving toch overeind blijft. Zo kwam ze dus weer aan een woning.’

Kom maar met ideeën

Wat is er in de regio Lekstroom gebeurd tussen vijf jaar geleden en nu? Daar zit een bijzonder verhaal achter. Kohler vertelt: ‘Ik was verbijsterd over hoe met deze mensen werd omgegaan en over hoeveel geld dat kostte. Al die mensen die in de maatschappelijke opvang terechtkomen, al die muren van bezwaren waartegen ze op liepen. Tijdens een congres hier in Nieuwegein van de armoedecoalitie hoorde ik de wethouder zorg en welzijn zeggen: “Kom maar met ideeën”. Die kans nam ik met beide handen aan, en toen ik zei dat ik ook oplossingen had, was hij direct geïnteresseerd en zat de wethouder bij onze directeur aan tafel.’

Die oplossing heeft twee kernelementen. Het eerste is in een zo vroeg mogelijk stadium het gesprek aangaan met de woningbouwcorporatie, zodat uitzetting kan worden voorkomen. Het tweede is zorgen dat met WIL, Werk en Inkomen Lekstroom, zo snel mogelijk wordt geregeld dat een uitkering wordt toegekend voor iemand die al wél dakloos is. ‘Zo nodig al voordat aan alle regeltjes is voldaan’, zegt Kohler. ‘En het derde is het Sociaal Team inlichten en samen met hen en de WIL kijken wie de hulpverlening kan opstarten. Bij ingewikkelde problemen worden wij ingeschakeld. Het grootste probleem was dat dit bijna niet te regelen was als iemand dakloos was geworden. Zulke mensen hebben geen ID, geen bankpas, geen zorgverzekering, ze zijn bijna stateloos. Bij ieder loket krijgt zo iemand meteen een “Nee”. Ik ben twee jaar lang met zulke mensen meegegaan naar het loket van WIL, om te zorgen dat dit een “Ja” werd. Wat enorm heeft geholpen om dat uiteindelijk te laten slagen, is dat in 2021 het geld voor opvang dat nu nog naar de grote gemeenten gaat naar de regio’s gaat. Ik heb dat steeds voorgehouden en gezegd: “Denk erom, dan kún je deze mensen niet meer naar Utrecht sturen om ervan af te zijn, dus regel nu alvast dat je daarop voorbereid bent.” Dat besef begint nu steeds beter door te dringen bij alle partijen die een rol spelen voor deze mensen. Ze zien dat het onze maatschappij is en dat het onze mensen zijn. Dat je niet kunt toestaan dat die op straat belanden, of dat mensen met een psychiatrisch probleem aan hun lot worden overgelaten en steeds verder afglijden.’

“Waar alle partijen die betrokken zijn voor de mensen in een kwetsbare positie een paar jaar geleden nog eilandjes waren, weten ze elkaar nu heel goed te vinden. De deuren zijn opengegaan”

Cruciale rol voor de gemeenten

Ook de gemeenten spelen een cruciale rol in dit verhaal. Irma van den Heuvel, projectleider transitie en transformatie Lekstroom, vertelt: ‘De Tussenvoorziening heeft zich aangesloten bij het project Nieuwe wegen ggz en opvang en wij zijn toen als gemeente direct daarbij betrokken. Ook onderwerpen als preventie en uitstroom uit de maatschappelijke dienstverlening moeten immers worden geregeld en daarin spelen we een cruciale rol. We werden geconfronteerd met vragen over hoe je dit moet vormgeven, wat dit vraagt van gemeenten en hoe het in te passen is in al bestaande regelgeving. Denk bijvoorbeeld aan de huurschuld. Die moet voor een aanzienlijk deel zijn afgelost, of een deel moet zijn afgelost en de cliënt kan dan op een omklapregeling voordat iemand de overstap kan maken naar een zelfstandige wonen, waarbij de woning in naam tijdelijk op de Tussenvoorziening komt te staan. We proberen daarover nu afspraken te maken met de woningbouwcorporaties zodat we hierover als gemeenten en corporaties allemaal hetzelfde beleid voeren. De corporaties gaan er doorgaans van uit dat zij de bewindvoering aanvragen om herhaling van problemen te voorkomen. Maar er zijn eenvoudiger en minder kostbare oplossingen denkbaar die beter aansluiten op de individuele situatie van de burger.’

Kohler vult aan: ‘Bovendien leert die burger er niets van als een derde partij de bewindvoering voor zijn rekening neemt.. Nu kijken we dus naar de vraag of iemand leerbaar is. Is dat niet het geval, dan is bewindvoering inderdaad aan de orde. Maar is iemand wel leerbaar, dan begeleiden we die en bieden we via de Lekstroom schuldhulpverlening als dat niet bij de WIL lukt. Een derde groep is weliswaar heel problematisch maar toch leerbaar. Deze mensen komen bij de Tussenvoorziening van Team Lekstroom voor geldbeheer als dit niet lukt bij de WIL. De Tussenvoorziening is in tegenstelling tot de reguliere schuldhulpverlening minder strikt gebonden aan de NVVK-regels en heeft dus wat speelruimte om uitzonderingen te maken. Bijvoorbeeld de huurschuld afbetalen om uitzetting te voorkomen en ondertussen in gesprek gaan met de andere schuldeisers.’

Ook de procesregie is een belangrijke reden voor de gemeente om actief aangehaakt te zijn, vertelt Van den Heuvel verder. ‘Bij uitstroom is er een aanbod voor de cliënt voor begeleiding gedurende twee jaar. Niet standaard, maar op maat van wat het individu nodig heeft. Hiervoor bestaat een regionaal convenant dat in Utrecht al wel goed functioneert, maar dat in de Lekstroom nog niet goed geïmplementeerd was. Daar zijn we nu volop mee bezig.’ Astrid van Osenbruggen, projectleider/beleidsadviseur bij de Tussenvoorziening, vult aan: ‘Mensen raakten uit beeld als ze uitstroomden. In Utrecht zijn buurtteams actief. De sociale teams hier in de Lekstroom wachtten tot er een hulpvraag was. Nu is afgesproken dat ze veel vroeger in beeld zijn in overleg met de andere betrokken partijen. Heel belangrijk, want het gaat om mensen die niet zelfredzaam zijn.’

Van eilandjes naar verbindingen

Waar alle partijen die betrokken zijn voor de mensen in een kwetsbare positie een paar jaar geleden nog eilandjes waren, weten ze elkaar nu heel goed te vinden. ‘De deuren zijn opengegaan’, zegt Zwarter. De gemeenteraadsverkiezingen gaan dit proces niet verstoren, verwacht Van Osenbruggen. ‘De beleidsambtenaren zijn erg betrokken bij dit dossier‘, zegt ze. ‘Het is dus goed geborgd.’ Van den Heuvel: ‘De Lekstroom heeft zich ook uitgesproken dat ze hierin moet samenwerken en gemeenschappelijk beleid moet ontwikkelen op die onderdelen waar dat waardevol is, zoals de uitstroom. Het koersdocument  van de regio Utrecht dat beschrijft waar we in 2020 moeten staan is door alle gemeenten ondertekend.’ Kohler vult aan: ‘De bijeenkomsten van Nieuwe wegen ggz en opvang worden ook heel goed bezocht. Er zijn zoveel partijen bij betrokken, het is echt van iedereen. En er wordt niet meer gekeken naar waarom iets niet kan, maar naar hoe het wél kan en wat de maatschappelijke gevolgen zijn als het niet gebeurt.’

Is hiermee in de regio Lekstroom een unieke aanpak gecreëerd? ‘Niet uniek misschien’, zegt Kohler. ‘In Groningen zien we ook een soortgelijk voorbeeld. En het Instituut Publieke Waarden heeft diverse varianten ontwikkeld waarvan gemeenten ook gebruik maken. Wat wel uniek is denk ik, is dat ons initiatief echt uit de klei getrokken is. Het is op hulpverlenersniveau gestart en alle contacten zijn op casusniveau tot stand gekomen. Het is pas in tweede instantie aan Nieuwe wegen ggz en opvang gekoppeld.’ Van den Heuvel: ‘En het blijft niet bij beleid, er gebeuren echt dingen. Nu komen ook woningen beschikbaar voor mensen die uitstromen. En we voorkomen huisuitzettingen.’ Juist daarin zit enorme winst, stelt Zwarter. ‘En bedenk hierbij dat een huisuitzetting van een gezin met twee kinderen minimaal 7000 euro kost en dat dit kan oplopen tot 100.000 euro. Een preventietraject kost 25.000. Dat is grote winst.’

Resultaten effectencalculator
Uit de effectencalculator die bij dit traject is ingezet, blijkt:

  1. Snelle toegang tot schuldhulpverlening en actieve oplossing van actuele (woon)problemen is van groot belang bij het voorkomen van uithuiszetting.
  2. Herstelgerichte ondersteuning waarin eigen regie en kracht benadrukt worden, veiligheid en acceptatie centraal staan, aandacht is voor alle levensgebieden en continuïteit gewaarborgd is, geeft de cliënt vertrouwen en bereidheid de situatie om te buigen.
  3. Belangrijk is een mix van methodisch eclectisch handelen van de kwartiermaker, waarin naast het gebruikelijke methodisch handelen ook gezocht wordt naar creatieve (out-of-the-box) oplossingen. Inzet van eigen ervaringen was daar een onderdeel van.
  4. Innovatief is dat men durft te pionieren, zaken aan te pakken, nog voordat alle formele procedures en routes gevolgd zijn.
  5. De snelle aanpak gericht op snelle oplossingen voor de oorzaken van uithuiszetting is succesvol gebleken. Mensen krijgen weer meer vertrouwen in de hulpverlening en vooral ook in zichzelf.

Meer weten


Geplaatst op: 27 maart 2018
Laatst gewijzigd op: 27 maart 2018