NIEUWEWEGENGGZENOPVANG

Duurzame financiering van innovaties in Zuid-Limburg

Tijdens het congres Samen werken aan sociale inclusie vertelden Elvira van Bergen (directeur coöperatie Heerlen STAND-BY!) en Paul Schefman (bestuurder LEVANTOgroep) over de experimenten in de Zuid-Limburgse gemeenten die moeten dienen als opmaat naar duurzame financiering van innovaties op het gebied van ggz en maatschappelijke opvang.

Zuid-Limburg is een afgebakend en overzichtelijk gebied, dat maakt het makkelijker om innovatieafspraken te maken. ‘Bovendien is het tweehonderd kilometer verwijderd van Den Haag’, zei Van Bergen, ‘dat heeft ook zo zijn voordelen.’ De partijen in de regio zijn al voor de inwerkingtreding van de nieuwe Wmo in 2015 met vier instellingen gestart met planontwikkeling op het gebied van zorg en participatie. ‘We hebben hierbij gekozen voor het Rijnlands model’, vertelde Schefman. ‘Twee jaar later waren het al 45 partijen. De uitgangspunten die wij allemaal hanteren zijn dat we de decentralisaties omarmen, de bezuinigingen accepteren en werken in co-creatie met de gemeenten. Deze uitgangspunten hebben we toegepast op de transitie en dat proces is goed verlopen, geen enkele cliënt is tussen wal en schip geraakt. Voor de daaropvolgende transformatie zijn we uitgegaan van het gedachtegoed van positieve gezondheid van Machteld Huber en van triple aim. We zijn vier proeftuinen gestart, zijn gaan experimenteren met allerlei vormen van outputbekostiging en zorg op maat, en zijn met groepen van zorgaanbieders in samenwerking met de financiers – de centrumgemeentes en zorgverzekeraars dus – nieuw aanbod gaan ontwikkelen. Wat alle experimenten verbindt is het gedachtegoed van triple aim: uitgaan van positieve gezondheid voor de burger, klantwaarde voor de burger creëren en een lagere schadelast voor de zorgverzekeraar bewerkstelligen.’

Nieuw bekostigingsmodel noodzakelijk

In de praktijk bleek aanvankelijk sprake te zijn van veel versnippering in het aanbod, stelde Schefman. ‘Er waren veel spelers, die stelden zich op als concurrenten, er was bureaucratie, er waren schotten en de PxQ was het verkeerde bekostigingsmodel om tot de gewenste verandering te komen’, zegt hij. ‘Om uit deze impasse te komen – ontschotting en co-creatie mogelijk te maken dus – was een nieuwe vorm van bekostiging nodig. In eerste instantie is hiertoe besloten tot lumpsum financiering, maar we zijn nu de stap aan het zetten naar populatiebekostiging.’

Schefman noemde deze ontwikkeling de stap van systeem naar maatwerk. ‘We zijn de leefwereld centraal gaan stellen’, zei hij, ‘de eigen kracht en zelfregie van de burger. Hierbij hebben we ook veel betere afstemming gezocht met participatie en onderwijs.’

De proeftuinen speelden zich af in de gemeenten Sittard, Geleen en Heerlen. De proeftuin Blauwe zorg tussen ziekenhuizen en huisartsen was gericht op populatiemanagement en had als doelstelling een gedragsverandering naar een gezonde bevolking te bewerkstelligen, in verbinding met het sociale domein. De proeftuinen op het gebied van de Nieuwe ggz waren gericht op herstel en op zorg op maat, om de cliënt in staat te stellen betekenisvolle doelen na te streven. Schefman: ‘We zijn nu met de gemeenten en de zorgverzekeraars in gesprek om de ggz cure en care volledig te kantelen naar de wijk. De gemeenten onderschrijven deze aanpak. We schrijven nu een voorzet om de randvoorwaarden vast te leggen, die moet voor de zomer klaar zijn. De zorgverzekeraars zijn er op dit moment nog niet aan toe de PxQ-financiering van de Zorgverzekeringswet los te laten. Als tussenstap werken we daarom met virtuele budgetten die we op basis van lumpsum inzetten daar waar de behoefte bestaat.’

Samenwerking in Brunssum

Van Bergen vertelde over de stand van zaken in Brunssum, een gemeente waar samenwerking al goed vorm had gekregen. ‘De partijen zagen dat de kosten in de zorg de pan uit rezen’, vertelde ze. ‘Ze beseffen dus dat er een burning platform is om wat te doen. Hierbij speelt een rol dat Brunssum een gebied is met behoorlijk wat sociale problematiek. Hiervoor oplossingen bieden vraagt om langjarige afspraken – zes tot negen jaar – zodat ruimte ontstaat voor vertrouwen en partnerschap. Partnerschap creëren is overigens niet gemakkelijk. Op bestuurlijk niveau lukt het wel, maar in de uitvoering is het erg wennen. Je moet ruimte geven, zodat de professionals transformeren gaan zien als iets dat leuk is om te doen. Het positieve daarvan is dat je echt kunt gaan samenwerken, dat je veel meer tijd voor de cliënt krijgt en echt kunt doen waarvoor je bent opgeleid. Nu de professionals de gewenningsperiode achter de rug hebben, merken ze dat ze de burger veel betere ondersteuning kunnen bieden dan voorheen. Hier staat wel tegenover dat ze meer verantwoordelijkheid voelen en meer moeten overleggen.’

In Brunssum is ervoor gekozen niet langer te werken met PxQ-financiering maar de stap te zetten naar lumpsum financiering, met sturing op de resultaten voor de burgers. Voor welzijnswerk loopt op dit moment nog een apart financieringstraject. In de praktijk zit deze aanbieder wel gewoon bij alle overleggen aan tafel en bij de volgende aanbesteding zullen ze ook in de financiering worden meegenomen. ‘Dat is ook nodig’, stelde Van Bergen, ‘want we zitten nu nog in het proces van afschaling, maar willen de stap maken naar voorkomen dat mensen professionele zorg nodig hebben.’

Resultaten Brede inloopvoorziening+ Brunssum
Brede inloopvoorziening+ Brunssum heeft haar project binnen Nieuwe wegen ggz en opvang inmiddels afgerond. Lees meer over de resultaten van het project op de deelnemerspagina

Algemene voorziening

De coöperatie Heerlen STAND-BY!, waarvan Van Bergen directeur is, telt tien leden uit de sectoren zorg en welzijn. ‘Ook hierbij is het gelukt om een meerjarig contract te sluiten met de gemeenten voor de nieuwe taken in het kader van de Wmo 2015 en het welzijnswerk’, zei Van Bergen. ‘Hierbij is gekozen voor een algemene voorziening met een keuze in aanbod maar niet in organisatie. Of dit overeind kan blijven is overigens nog de vraag, want een aantal burgers is een proces gestart omdat ze keuzevrijheid van organisatie willen behouden. Hoe dan ook, voor dit moment werken we met sociale buurtteams waar de cliënt kan binnenkomen en waar op basis van de beoordeling van wat nodig is een traject volgt waarbij geen sprake is van beschikking en waartegen geen bezwaar mogelijk is. Op deze manier is ontschotting bewerkstelligd voor zorg en welzijn voor alle inwoners van Heerlen van achttien jaar en ouder. Het is heel laagdrempelig want er is geen eigen bijdrage. De begeleiding vindt plaats in de buurt en de begeleiders gaan zich steeds meer opstellen als coaches die tijdelijke ondersteuning bieden.’

In dit proces wordt gewerkt met lumpsum-financiering, gericht op resultaten. Ook hier weer is het een opstap naar populatiebekostiging. ‘De beschikking is niet langer leidend’, zei Van Bergen afsluitend. ‘Er is niet langer sprake van een tarief per product maal omvang per product maal duur. De uitbetaling is niet meer op basis van realisatie, maar is gericht op resultaten. Andere prikkels dus in de financiering, om te voorkomen dat mensen afhankelijk worden of blijven van zorg.’

Verslag door Frank van Wijck

Meer weten


Geplaatst op: 5 april 2018
Laatst gewijzigd op: 5 april 2018